Site Loader
Osoba sprawdzająca odpowiedź AI na ekranie komputera w biurze, weryfikując fakty przed wysłaniem wiadomości

Wyobraź sobie, że wysyłasz klientowi ofertę przygotowaną przez sztuczną inteligencję. W tekście znajduje się dokładny cytat z przepisu, data i nazwa firmy – wszystko brzmi profesjonalnie i z pełnym przekonaniem. Tylko że przepis nigdy nie istniał, data jest wymyślona, a firma istnieje tylko w wyobraźni chatbota. To halucynacja AI – zjawisko, które według OpenAI dotyczy wszystkich dużych modeli językowych, ale przed którym można się skutecznie chronić. Poniżej pokazujemy, jak sprawdzać odpowiedź AI przed wysłaniem dalej.

Osoba sprawdzająca odpowiedź AI na ekranie komputera w biurze, weryfikując fakty przed wysłaniem wiadomości

Czym są halucynacje AI i skąd się biorą

Halucynacje to „wyglądające wiarygodnie, ale z gruntu fałszywe stwierdzenia generowane przez modele językowe” – tak definiuje je OpenAI, twórca ChatGPT. Model odpowiada z pełnym przekonaniem i podaje daty, imiona, przepisy, cytaty lub linki, których w rzeczywistości nie ma. OpenAI opisuje przykład z własnego badania: zapytany o tytuł pracy doktorskiej jednego z autorów, popularny chatbot podał trzy różne odpowiedzi i żadna nie była prawidłowa. Z datą urodzin było tak samo – trzy różne daty, żadna poprawna.

Dlaczego do tego dochodzi? Standardowe procedury treningu i oceny modeli językowych premiują zgadywanie zamiast przyznania się do niepewności. Modele są oceniane głównie na podstawie dokładności, czyli procentu poprawnych odpowiedzi. Odpowiedź „nie wiem” daje zero punktów, więc strzał w ciemno, który czasem trafi, wypada w tabelach wyników lepiej niż uczciwe przyznanie się do niewiedzy. Podczas wstępnego treningu model uczy się przewidywania następnego słowa w ogromnych zbiorach tekstów, bez etykiet „prawda/fałsz” dla poszczególnych faktów. Losowych informacji o niskiej częstotliwości nie da się przewidzieć wyłącznie na podstawie wzorców językowych.

Według OpenAI model GPT-5 halucynuje w znacznie mniejszym stopniu, zwłaszcza gdy korzysta z trybu rozumowania, ale błędy nadal się zdarzają. Firma przyznaje też wprost, że halucynacje pozostają podstawowym wyzwaniem dla wszystkich dużych modeli językowych – nie jest to problem jednego producenta.

Jak często AI kłamie – liczby, które warto znać

Skala zjawiska zależy od modelu i zadania. W listopadzie 2023 r. firma Vectara dała popularnym modelom do streszczenia około tysiąca dokumentów i sprawdziła, jak często dopisują do streszczeń nieprawdziwe informacje. Wyniki wahały się od 3 do 27 proc., zależnie od modelu:

  • GPT-4 (OpenAI): 3 proc. – najmniej wśród badanych modeli,
  • Llama 2 70B (Meta): 5,1 proc.,
  • Claude 2 (Anthropic): 8,5 proc.,
  • PaLM Chat (Google): 27,2 proc. – najwięcej (podstawowa wersja PaLM: 12,1 proc.).

To dane sprzed trzech lat, dotyczą starszych wersji modeli i tylko jednego zadania – streszczania tekstu. Pokazują jednak coś, co nadal jest prawdą: różnice między systemami są duże, a żaden nie jest wolny od błędów.

Nowsze dane, z września 2025 r., podaje samo OpenAI. W teście SimpleQA starszy model o4-mini udzielił błędnej odpowiedzi w 75 proc. pytań, a tylko w 1 proc. przyznał, że nie zna odpowiedzi. Nowszy gpt-5-thinking-mini mylił się w 26 proc. przypadków, za to w 52 proc. wstrzymał się od odpowiedzi. Ciekawe, że starszy model miał nieco wyższą trafność (24 proc. wobec 22 proc.) – tyle że płacił za nią prawie trzy razy częstszymi błędami. W pracy bezpieczniejszy jest model, który potrafi powiedzieć „nie wiem”, niż taki, który zawsze coś odpowie.

Dla firm ryzyko jest realne. Firma Databox zapytała w czerwcu 2026 r. ponad 100 użytkowników biznesowych o pracę z liczbami z AI: 74 proc. z nich przyznało, że przekazało dalej decyzję, raport lub inny materiał oparty na liczbie wygenerowanej przez AI, która okazała się błędna.

Przykłady z życia wzięte

Halucynacje AI to nie tylko teoria. W marcu 2023 r. amerykański prawnik przytoczył sędziemu federalnemu kilka spraw sądowych, które podsunął mu ChatGPT – jak się okazało, wszystkie precedensy były wyssane z palca. AI od Google pisała bzdury o teleskopie Jamesa Webba, a Bing od Microsoftu podawał nieprawdziwe informacje o piosenkarce Billie Eilish (przykłady za Rzeczpospolitą z 2023 r.). Każdy z tych przypadków pokazuje, jak łatwo uwierzyć wygenerowanej treści, jeśli brzmi profesjonalnie i pewnie.

Jak sprawdzać odpowiedź AI przed wysłaniem dalej

Nie możesz polegać na AI w pełni, ale możesz wprowadzić proste nawyki, które ochronią Cię przed błędami. Oto lista kontrolna, którą warto stosować za każdym razem, gdy przygotowujesz treść z pomocą sztucznej inteligencji:

  1. Weryfikuj każdą liczbę, datę i imię w źródle pierwotnym. Jeśli AI podaje procent, rok lub nazwisko, sprawdź je w oryginalnym dokumencie, raporcie lub na stronie urzędowej.
  2. Klikaj każdy link podany przez AI. Sprawdź, czy strona w ogóle istnieje i czy treść na niej potwierdza informację, którą podał chatbot. Modele językowe często wymyślają adresy URL, które wyglądają wiarygodnie, ale prowadzą donikąd.
  3. Sprawdź cytaty i przepisy prawne w oryginalnych dokumentach. Jeśli AI cytuje ustawę, rozporządzenie lub artykuł z Kodeksu pracy, znajdź ten akt prawny w Dzienniku Ustaw lub na stronie isap.sejm.gov.pl i potwierdź, że przepis brzmi dokładnie tak, jak napisał chatbot.
  4. Poproś AI o wskazanie źródła i zweryfikuj, czy źródło rzeczywiście zawiera podaną informację. Nie wystarczy, że model poda nazwę raportu czy jego autora – musisz sam upewnić się, że dane się zgadzają.
  5. Porównaj odpowiedź z co najmniej dwoma niezależnymi źródłami. Tzw. weryfikacja krzyżowa, czyli potwierdzenie tej samej informacji w dwóch osobnych miejscach, to prosty sposób, by nie powielić halucynacji.
  6. W przypadku treści medycznych, prawnych i finansowych skonsultuj się ze specjalistą przed podjęciem decyzji. AI może wspomóc przygotowanie materiału, ale ostateczna odpowiedzialność za jego treść spoczywa na Tobie.

Co zrobić, jeśli wykryjesz halucynację

Jeśli zauważysz błąd w treści przygotowanej przez AI, nie wysyłaj jej dalej bez poprawki. Przygotuj własną, zweryfikowaną wersję opartą na źródłach pierwotnych. Jeśli korzystasz z platformy, która pozwala zgłaszać błędy – zrób to, aby pomóc w poprawie modelu. Najważniejsze, by nie przekazywać dalej niepotwierdzonych informacji klientowi, szefowi czy zespołowi.

Jak wdrożyć nawyki weryfikacji od jutra

Wprowadź w swoim zespole zasadę „zaufaj, ale sprawdź”. Każdy istotny materiał przygotowany z pomocą AI – oferta, raport, e-mail do klienta, post na portalu społecznościowym – powinien przejść krótką weryfikację przed wysłaniem. Wyznacz osobę odpowiedzialną za sprawdzenie kluczowych faktów i stwórz prostą listę kontrolną, z której każdy pracownik może korzystać.

Halucynacje AI nie znikną same, ale nawyki weryfikacji mogą uchronić Cię przed błędnymi decyzjami i wpadką przed klientem czy szefem. Sztuczna inteligencja to świetne narzędzie do wspomagania pracy, ale ostateczna odpowiedzialność za treść, którą wysyłasz dalej, zawsze należy do Ciebie.

W artykule wykorzystano dane z:

Przykłady i opisy badań za: Rzeczpospolita (8.11.2023), Manager+ (5.11.2026).

Materiały powiązane na naszym serwisie:

Post Author: Mariusz Dziedzic

Znajdź nas w social mediach
FacebookLinkedInLinkedIn

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Obserwuj nas

FacebookLinkedInInstagram