Site Loader
mobbing_w_pracy

O zjawisku, jakim jest mobbing można usłyszeć coraz częściej między innymi w mediach przy okazji skandali biznesowych lub politycznych, również często można o nim przeczytać w literaturze z zakresu zarządzania zasobami ludzkimi jak i w kodeksie pracy i literaturze dotyczącej praw pracowniczych.

Pojęcie mobbingu pochodzi od angielskiego słowa „mob”, które oznacza: motłoch, tłum, a także nękanie. Do literatury wprowadził je na początku lat osiemdziesiątych XX wieku szwedzki psychiatra i socjolog Heinz Leymann.

Pojęcie mobbingu zostało jasno zdefiniowane w Kodeksie pracy w art. 94³ § 2. Według tej definicji mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

Innymi słowy mobbing jest świadomym, uporczywym nękaniem psychicznym pracownika w sposób werbalny lub niewerbalny przez przełożonego lub współpracownika, a nawet większą liczbę osób lub całą organizację (osoby nią zarządzające). W konsekwencji takiego zachowania pracownik jest w złym stanie psychicznym, przejawiającym się obniżoną samooceną, poczuciem odosobnienia, a nawet stanami lękowymi.

 

Czy mamy do czynienia z mobbingiem?

Niezwykle istotne jest to, że aby uznać konkretną osobę za ofiarę mobbingu, muszą zaistnieć wszystkie poniżej wymienione czynniki jednocześnie:

  • działania lub zachowania dotyczą pracownika lub skierowane są przeciwko niemu,
  • działania lub zachowania są długotrwałe i uporczywe,
  • działania lub zachowania polegają na nękaniu lub zastraszaniu,
  • celem oddziaływania jest poniżenie lub ośmieszenie pracownika, odizolowanie go od współpracowników lub wyeliminowanie z zespołu;
  • w efekcie prowadzonych działań u pracownika występuje zaniżona ocena przydatności zawodowej, a także poczucie poniżenia czy ośmieszenia albo odizolowanie lub wyeliminowanie go z zespołu współpracowników

 

Jakie działania mogą być uważane za mobbing?

Mobbing może przyjmować różne formy. Wszelkie niepożądane działania mogą w różny sposób wpływać na różne aspekty życia zawodowego. Klasyfikacja tych działań obejmuje:

  • działania wpływające negatywnie na procesy komunikacji i wyrażanie poglądów, np. przerywanie wypowiedzi pracownika, groźby werbalne i pisemne czy też niekonstruktywna krytyka pracy,
  • działania wpływające negatywnie na relacje między pracownikami, co może objawiać się zakazem rozmowy z ofiarą, oczernianiem za jej plecami, odizolowaniem jej miejsca pracy czy też rozsiewaniem plotek i pomówień,
  • działania wpływające negatywnie na postrzeganie pracownika w środowisku pracy, np.:

– szerzenie negatywnych opinii na temat pracownika,

– publiczne wyśmiewanie kompetencji pracownika oraz ich podważanie,

– publiczne wyśmiewanie wyglądu zewnętrznego,

– plotkowanie,

  • działania wpływające negatywnie na pozycję zawodową pracownika, np.:

– utrudnianie wykonywania obowiązków zawodowych poprzez blokowanie dostępu do informacji służbowych, niezbędnych do realizacji zadań,

– odbieranie pracownikowi prac i zadań zleconych wcześniej do wykonania,

– zlecanie pracownikowi zadań poniżej jego umiejętności i kwalifikacji

– zlecanie zadań przerastających możliwości i kompetencje pracownika,

– przydzielenie zbyt dużej ilości obowiązków w porównaniu z innymi pracownikami,

  • działania wywierające szkodliwy wpływ na zdrowie pracownika, np.:

– zlecanie prac szkodliwych,

– zlecanie zadań nadmiernie ciężkich w stosunku do fizycznych możliwości pracownika,

– zlecanie prac niebezpiecznych i zagrażających życiu.

 

Dodatkowe podziały mobbingu

Wyróżniamy trzy rodzaje mobbingu: poziomy (między współpracownikami), pionowy odgórny (przełożony wobec podwładnego) i pionowy oddolny (podwładni wobec przełożonego):

  • poziomy (kiedy to współpracownicy mobbingują siebie nawzajem, ofiarą jest osoba należąca lub zależna od grupy mobbingującej),
  • pionowy oddolny, tzw. staffing (podwładni mobbingują szefa),
  • pionowy odgórny, tzw. bossing (najczęstszy i najbardziej kojarzący się z tym zjawiskiem – kiedy to przełożony mobbinguje swoich pracowników). Wiele zachowań noszących znamiona mobbingu wskazane zostały również w artykule „Zły szef = zły zespół”

Mobbing podzielić możemy też na czynny i bierny. Pierwszy z nich objawia się obarczaniem pracownika zbyt dużą odpowiedzialnością i jednoczesnym ograniczaniem mu możliwości podejmowania decyzji, natomiast drugi polega na ciągłym lekceważeniu pracownika, co objawia się np. niewydawaniem poleceń.

 

Mobbing a prawa poszkodowanego

Jeśli pracownik czuje, że jest ofiarą mobbingu w miejscu pracy, powinien niezwłocznie temu przeciwdziałać. Pierwszym krokiem jest powiadomienie o zaistniałym fakcie przełożonego. W sytuacji, kiedy mobberem (osobą mobbującą) jest przełożony ofiary, o pomoc należy zwrócić się do kierownictwa wyższego szczebla lub do działu personalnego. Z prawnego punktu widzenia ofiara mobbingu może dochodzić od pracodawcy odszkodowania i zadośćuczynienia za poniesione krzywdy. Pokrzywdzony może ubiegać się o odszkodowanie z tytułu uszczerbku na zdrowiu psychicznym lub fizycznym. Sąd w oparciu o opinię lekarza biegłego określa wysokość odszkodowania. Możliwe jest również staranie się o odszkodowanie za straty poniesione wskutek zwolnienia się z pracy przez mobbing. Jednak zanim osoba pokrzywdzona zacznie starać się o zadośćuczynienie doznanych krzywd, musi udowodnić przed sądem, że mobbing faktycznie miał miejsce.

 

Sprawa w sądzie

Sąd decyduje o tym, czy mobbing rzeczywiście zaistniał. Niestety, sprawy dotyczące mobbingu w pracy nie należą do łatwych. Po pierwsze zazwyczaj są one rozpatrywane przez długi czas. Wymagają ustalenia wielu okoliczności, sprawdzenia dostępnych materiałów dowodowych i przesłuchania wielu świadków – najczęściej współpracowników ofiary. Po drugie należy pamiętać, że niestety to po stronie ofiary leży ciężar udowodnienia, że faktycznie doszło do mobbingu. Jest to bardzo trudne dla ofiary, ponieważ w efekcie bycia poddawaną mobbingowi, zazwyczaj jest osobą zastraszoną, która nie wierzy we własne siły. Dodatkowo codzienne funkcjonowanie w środowisku zawodowym, które czasami również jest negatywnie nastawione do ofiary, może być szczególnie trudne i obciążające psychicznie.

 

Rozwiązanie umowy o pracę

Pracownik, który ucierpiał wskutek mobbingu, może rozwiązać umowę o pracę w trybie natychmiastowym, bez wypowiedzenia, wskazując mobbing jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy, oraz może żądać od pracodawcy odszkodowania, w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za pracę, którego górna wysokość nie jest ograniczona. Ponadto pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić od pracodawcy odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

 

Przeciwdziałanie mobbingowi

Kodeks pracy w art. 94³ § 1 wskazuje, że pracodawca jest obowiązany przeciwdziałać mobbingowi. Oznacza to, że pracodawcy przepisami prawa zobowiązani są do podejmowania wszelkich działań, mających na celu zapobieganie zjawiskom mobbingu oraz do podjęcia niezbędnych działań w zaistniałej sytuacji. Do działań zapobiegających mobbingowi w miejscu pracy można zaliczyć antymobbingowe prawo wewnętrzne organizacji, sposoby zarządzania personelem oraz kreowanie odpowiedniej etyki i kultury organizacyjnej firmy.

Pracodawca ze swojej strony powinien podjąć działania antymobbingowe. Polegać mogą one m.in. na informowaniu pracowników o obowiązujących w tym zakresie przepisach, stworzeniu wewnątrzfirmowych procedur antymobbingowych, z których pracownik będzie mógł w razie potrzeby skorzystać w pierwszej kolejności lub poprzez szkolenia dla pracowników i ich przełożonych. Ma to znaczenie także prawne: wobec pracownika za mobbing odpowiada pracodawca (zadośćuczynienie, odszkodowanie), a nie sam mobber. Pracodawca może zwolnić się z tej odpowiedzialności, jeśli wykaże, że realnie przeciwdziałał mobbingowi, np. miał i stosował politykę antymobbingową oraz procedury reagowania. Może też dochodzić od sprawcy roszczeń regresowych.

 

Podsumowanie

Warto przeciwdziałać temu zjawisku, gdyż jego skutki są negatywne nie tylko dla ofiar mobbingu, ale także dla przedsiębiorstwa, w którym ono występuje. Istotne są nie tylko straty materialne pracodawcy, związane z koniecznością pokrycia kosztów zadośćuczynień oraz odszkodowań, ale również straty wizerunkowe na rynku pracy, które są dużo trudniejsze do zniwelowania. Brak profesjonalizmu wewnątrz organizacji odbija się negatywnie na postrzeganiu firmy w otoczeniu zewnętrznym. W dzisiejszych czasach firmom coraz częściej zależy na dobrej opinii zarówno wśród kontrahentów, partnerów, jak i konkurencji czy potencjalnych pracowników. Zapobieganie mobbingowi w firmie z pewnością przyczyni się do budowania wizerunku zaufanego pracodawcy, u którego warto podjąć zatrudnienie. Działanie takie z pewnością pozwoli na zredukowanie powodów, dla których pracownicy chcieliby zmienić pracę. Coraz częściej spotykany brak przyzwolenia społecznego na tego typu praktyki i dążenie do ich upubliczniania, a także szeroko rozumiana informacja w tym zakresie, ma szansę pozytywnie wpłynąć na atmosferę pracy i przeciwdziałanie mobbingowi.

 

 

 

 

Literatura:

  1. Kodeks Pracy;
  2. Matuszyński Witold, O źródłach i sposobach przezwyciężania mobbingu w organizacji;
  3. Bechowska-Gebhardt Agata, Stalewski Tadeusz, Mobbing : patologia zarządzania personelem, Wyd. Difin, Warszawa, 2004;
  4. Kucharska Anna, Mobbing – Informator dla pracownika, Wyd. Państwowa Inspekcja Pracy.

Post Author: Mariusz Dziedzic

Znajdź nas w social mediach
FacebookLinkedInLinkedIn

Obserwuj nas

FacebookLinkedInInstagram